بورس چیست؟

5
(1)

بازار بورس، گزینه‌ای مناسب برای حفظ ارزش پول

خیلی از افراد تنها راه سرمایه‌گذاری که سراغ دارند سرمایه‌گذاری در بانک‌‌ها است. دلیل تمایل بیشتر افراد به سپرده‌گذاری در بانک‌ها عدم آشنایی آن‌ها با گزینه‌های دیگر سرمایه‌گذاری است. ترس از دست دادن سرمایه هم یکی دیگر از دلایل احتمالی است که معمولا مانع ورود افراد به سایر گزینه‌های سرمایه‌گذاری می‌شود. هر چه شناخت ما از گزینه‌های مختلف سرمایه‌گذاری بیشتر شود در شرایط خاص اقتصادی کشور می‌توانیم سرمایه‌گذاری‌های هدفمندتر و سودمندتری داشته باشیم. همه ما می‌دانیم با توجه به تورم فعلی کشور، سرمایه‌گذاری در بانک گزینه عاقلانه‌ای نیست چون ارزش سرمایه‌ای که از دست می‌رود بیشتر از سودی است که به دست می‌آید. 

 

 

بورس چیست؟

واژه بورس در فضای اقتصادی این روزها، یک واژه آشناست، اما اگر از کسی بپرسید بورس چیست؟ شاید نتواند توضیح دقیقی درباره آن بدهد. به عبارتی بازار بورس را همه می‌شناسند اما نه آنظور که باید.

 

بورس یا بازار سهام چیست؟

بورس را در یک تعریف بسیار ساده می‌توانیم یک بازار در نظر بگیریم. همانطور که در بازار، انواع کالا  در قبال پول معامله می‌شوند، در بورس نیز دارایی‌های مختلفی معامله می‌شوند. با این تفاوت که می‌توانیم بورس را یک بازار رسمی و دائمی بنامیم. رسمی از این جهت که قانونی است و قوانین مخصوص به خودش را دارد و دائمی از این جهت که محدود به زمان خاصی نیست و به طور دائم فعال است.

به علاوه اینکه با گسترش فناوری ارتباطات و اینترنت، محدودیت خرید و فروش برداشته شده و سرمایه‌گذاران می‌توانند از طریق اینترنت و بدون مراجعه حضوری معامله کنند.

انواع دارایی‌های قابل معامله

به صورت کلی داراییها به دو دسته دارایی‌های مالی و غیر مالی تقسیم می‌شوند.

دارایی‌های غیرمالی (واقعی)

همانطور که از نام این گروه مشخص است، این دارایی‌ها فیزیکی هستند و شامل زمین، ملک، خودرو و انواع دیگر کالاها می‌شوند. همچنین ارزش این دارایی‌ها به برخی خصوصیات مادی و فیزیکی آن‌ها بستگی دارد.

دارایی‌های مالی

این گروه شامل آن دسته از دارایی‌هاست که فیزیکی نیستند ولی ارزشمندند حق قانونی برای صاحب خود به همراه دارند. از این گروه می‌توان  پول نقد، سپرده‌های بانکی، سهام، اوراق مشارکت و … را نام برد. ارزش این دارایی‌ها بر خلاف دارایی‌های غیر مالی، ناشی از خصوصیات مادی و فیزیکی آن‌ها نیست و به پشتوانه دارایی دیگری تعیین می‌شود.

به عنوان مثال فرض کنید برگه سهام شرکتی را در اختیار دارید، خود برگه به تنهایی ارزشی ندارد، اما همین برگه نشان دهنده مالکیت شما بر قسمتی از سهام شرکت است. به این ترتیب در سود و زیان آتی شرکت سهیم می‌شوید. همین تغییرات در میزان سود و زیان باعث می‌شود ارزش دارایی شما تغییر کند.

دارایی‌هایی که در بورس معامله می‌شوند، از نوع دارایی‌های مالی هستند.

سرمایه‌گذاری در بورس یکی از مهم‌ترین مهارت‌های مالی است که باید به آن مسلط باشیم. پس چرا برای یادگیری این مهارت تلاش نکنیم؟

انواع بازار بورس در ایران

بورس این روزها همه‌گیرتر از قبل شده و تقاضا برای سرمایه‌گذاری در آن افزایش یافته است. اما وقتی جایی از بورس و سرمایه­‌گذاری در آن حرف می­‌زنند، احتمالا منظورشان بورس اوراق بهادار است. جالب است بدانید بورس فقط همین نیست و انواع مختلفی دارد، در این مقاله با انواع بازار بورس در ایران آشنا می‌­شویم.­­

تقسیم بندی انواع بازار بورس در ایران

در ایران انواع بورس به 4 دسته تقسیم می‌شود که در هر کدام از آن‌ها شرکت‌هایی مشغول به فعالیت هستند. این 4 دسته عبارتند از:

  1. بورس اوراق بهادار
  2. فرابورس
  3. بورس کالا
  4. بورس انرژی

البته در جهان بورس ارز هم یکی از انواع بورس است که در آن ارزهای خارجی خرید و فروش می­شوند. اما در ایران، بورس ارز برای معامله و تبادل ارزهای خارجی وجود ندارد و خرید و فروش ارز به صورت دستی و در صرافی­‌ها یا بازار آزاد انجام می‌شود.

در ادامه 4 دسته بورس فعال در ایران را توضیح می‌­دهیم تا با ویژگی‌های هر کدام آشنا شوید. از بورس اوراق بهادار که پرسابقه‌­ترین بورس ایران است تا بورس انرژی که جدیدترین بورس راه‌ ­اندازی شده در کشور است. وظیفه هر بورس فراهم کردن بستری مناسب برای معامله نوع خاصی از دارایی‌هاست.

بورس اوراق بهادار تهران

در بازار بورس اوراق بهادار سهام شرکت‌­ها و سایر اوراق بهادار مانند اوراق مشارکت، خرید وفروش می­‌شوند و بیشتر سرمایه‌­گذاران بازار بورس، در این بخش از بورس فعال هستند.

در حقیقت هر وقت صحبت از بورس و بازار سهام می‌شود، منظور همین بورس اوراق بهادار است. ویژگی بورس اوراق بهادار شرایط پذیرش شرکت‌هاست. به طوری که پذیرش شرکت‌ها در بورس اوراق بهادار نیازمند رعایت شرایط و استانداردهای خاص سازمان بورس است.

شرکت‌های سهامی عام تا شرایط مد نظر سازمان بورس را نداشته باشند نمی‌توانند وارد بورس شوند. این استانداردها و الزامات خاص سازمان بورس باعث شده که شفافیت اطلاعاتی در این بازار نیز نسبت به سایر بازارها بیشتر باشد.

البته شرکت‌هایی که امکان ورود به بازار بورس اوراق بهادار را ندارند، می‌توانند وارد بازار فرابورس شوند. شرایط ورود به فرابورس راحت‌تر است و از این جهت شفافیت اطلاعات در آن کمتر و بنابراین ریسک معاملات در آن بیشتر است. با این حال اگر شرکتی در فرابورس فعالیت داشته باشد، می‌تواند نظر مثبت سازمان بورس را جلب کند و بعد وارد بازار بورس شود.

فرابورس

سهام شرکت‌هایی که نتوانسته‌اند به بازار بورس اوراق بهادار راه پیدا کنند، در فرابورس معامله می‌شوند. در واقع قوانین ثبت یک شرکت در فرابورس ساده‌تر از بورس است.

در کشورهای دیگر بازار فرابورس برای خرید ‌و‌ فروش سهام شرکت‌هایی است که شفافیت کافی ندارند یا سودآوری آن‌ها به مراتب کمتر از بازار بورس است.

در ایران، فرابورس از پاییز سال 1388 فعالیت خود را آغاز کرد. مهم‌ترین وظیفه فرابورس، سازمان‌دهی شرکت‌هایی است که می­خواهند وارد بازار سرمایه شوند، اما هنوز شرایط ورود به بورس اوراق بهادار را ندارند.

فرابورس خود به بازارهای اول، دوم، سوم و بازار پایه (زرد، نارنجی، قرمز) دسته‌بندی می‌شود و شرکت‌ها بر اساس ریسک سرمایه‌گذاری، شفافیت صورت‌های مالی، میزان بدهی و … در این دسته‌ها قرار می­گیرند.

  •  بازار الف یا بازار اول که بیشتر سهم‌ها در آن جای دارند، دامنه نوسان 5% و بدون حجم مبناست.
  • بازار دوم صرفا شامل سهام شرکت‌های سهامی عام است. سهام شرکت‌های زیان‌ده، تازه‌تأسیس و شرکت‌هایی که با تزریق سرمایه بیشتر، قصد تبدیل از سهامی خاص به عام را دارند در این بازار پذیرفته می‌شوند.
  • بازار پایه که خود به سه دسته زرد، نارنجی و قرمز تقسیم می‌شود. بازار زرد دامنه نوسان معاملات مثبت و منفی ۳ درصد دارد و در تابلوی نارنجی، دامنه نوسان انجام معاملات مثبت و منفی ۲ درصد و در تابلوی قرمز، مثبت و منفی ۱ درصد است.

 

البته اگر هر یک از سهام بازار پایه به مدت ۳ روز متوالی صف‌­های خرید یا فروش داشته باشند، بازه نوسان هر کدام از تابلوهای زرد، نارنجی و قرمز برای روز معاملاتی بعد تغییر می­کنند و به ترتیب ۵، ۴ و ۲ درصد می­شوند.

فرابورس برای افراد بی‌تجربه و تازه‌کار بازار پرریسکی است و تنوع سرمایه‌گذاری، اطمینان از محل سرمایه‌گذاری، معافیت مالیاتی، حق خرید سهام جدید و نوسان‌های روزانه قیمت سهام از ویژگی‌های این بازار است.

معاملات سهام در بازار فرابورس هم از شنبه تا چهارشنبه، ساعت 9 صبح تا 12:30 انجام می‌شود. البته از ساعت 8.30 تا 9 صبح امکان سفارش‌گذاری وجود دارد.

بورس کالا

همان طور که از نام بورس کالا پیداست، در آن داریی‌های فیزیکی معامله می‌شوند. در واقع بورس کالا، بازار منسجمی است که تعداد زیادی از عرضه‌کنندگان، کالای خود را عرضه می‌کنند و کالای مربوطه پس از بررسی‌های کارشناسی و قیمت‌گذاری توسط کارشناسان بورس کالا، به خریداران عرضه می‌شود.

در این بازار معمولاً کالاهای خام و فرآوری نشده مانند فلزات، پنبه، گندم، برنج، زعفران و… داد و ستد می‌شوند. یکی از مزایای بورس کالا، وجود نهادهای نظارتی و تنظیم‌کننده بازار است که به این ترتیب تمامی تولیدکنندگان، مصرف‌کنندگان و تاجرین کالا، از مزایای قوانین و مقررات حاکم بر بورس برخوردار می‌شوند.

این بورس برای کسانی که می‌خواهند از ريسک نوسان كاذب قيمت‌ها در امان باشند یا بالعکس، از نوسانات قيمت استفاده كنند و سود خود را به حداکثر برسانند توصیه می‌شود.

انواع بازارها، قراردادها و اوراق قابل معامله در بورس کالای ایران عبارت‌اند از:

قرارداد نقدی، قرارداد سلف، قرارداد نسیه، قرارداد آتی، قرارداد سلف استاندارد، قراردادهای اختیار معامله، صندوق‌های سرمایه‌گذاری مبتنی بر طلا و گواهی سپرده کالایی.

بورس کالا فعالیت خود را از مهرماه سال 1386 آغاز کرد.

بورس انرژی

بورس انرژی به عنوان یک بورس کالایی است که امکان انجام معاملات حامل‏‌های انرژی و اوراق بهادار مبتنی بر کالاهای مذکور در آن وجود دارد. منظور از حامل­های انرژی نفت، گاز، برق و سایر حامل‎های انرژی است.

بورس انرژی ایران در اسفند ماه سال ۹۱ و با هدف ایجاد بازاری شفاف، کارآمد، با نقد شوندگی و رقابت پذیری بالا، کشف قیمت منصفانه و انحصار زدایی در بازار معاملات بخش انرژی تشکیل شد.

بورس انرژی به عنوان چهارمین بورس کشور برای عرضه محصولات نفت و مشتقات نفتی، برق، گاز طبیعی، زغال سنگ، حق آلودگی و سایر حامل‌های انرژی شکل گرفت.

بورس انرژی دارای دو بازار فعال فیزیکی و مشتقه است که ویژگی‌های این دو بازار ممکن است با هم متفاوت باشند. تفاوت مهم این دو بازار این است که در بازار فیزیکی کالاها مورد معامله قرار می‌گیرند ولی در بازار مشتقه، اوراق مبتنی بر کالا معامله می‌شوند.

مشتریان حقیقی در بازار فیزیکی امکان خرید ندارند و فقط در بازار مشتقه می­توانند نسبت به خرید اوراق اقدام کنند. در معاملات این بازار ۱۰ یا ۲۰ درصد قیمت معامله به صورت پیش پرداخت از مشتری دریافت می‌­شود و مابقی آن برای کالاهای داخلی تا ۳ روز کاری و برای کالاهای بازار بین ­الملل تا ۵ روز کاری بعد دریافت می‌­شود.

خلاصه اینکه انجام معامله در بورس انرژی شرایط خاص و ویژه‌ای دارد و مشتریان حقیقی امکان خرید در بازار فیزیکی را ندارند. عرضه­‌کنندگان و خریداران در این بازار ویژگی­‌های خاصی دارند و مدارک لازم برای دریافت کد معاملاتی نیز بسیار متفاوت­‌تر از مدارک لازم برای دریافت کد بورسی و معاملات سهام و اوراق بهادار است.

میانگین امتیاز 5 / 5. تعداد آرا: 1

1 دیدگاه برای “بورس چیست؟

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *